Auteur: Karl D’haveloose

Wie vandaag nog denkt dat duurzaamheid slechts een modewoord is, loopt binnenkort vast in de keten. Voor de machinebouwer die denkt dat 2035 nog ver af is, denk hieronder even met me mee. Het kan je verkeren, met de B van Brederode. Maar het kost weeral geld, mensen, middelen. Volgens experten zou dit model ook opportuniteiten bieden om van die kost, ook een returnmodel bij klanten en toeleveranciers op te zetten.

Zoals gezegd is het tijd voor circulair engineeren met de S van ‘Serieus’ en de D van ‘Dringend’. De transitie naar een circulaire procesindustrie vereist namelijk een fundamentele systeemwijziging in de machinebouw. Waar traditioneel pas in de afdankfase over hergebruik werd nagedacht, dwingt de naderende Europese wetgeving ingenieurs om circulariteit direct aan de tekentafel keihard te borgen. De spil in deze transitie? Het Digitaal Productpaspoort (DPP). Wat houdt dit in, waarom is actie nu dringend en hoe pak jij, onze Industrial News-lezer, dit vandaag bloedserieus aan?

Het Digitaal Productpaspoort

Het DPP is een kernonderdeel van de Europese ‘Ecodesign for Sustainable Products Regulation’ (ESPR), voortvloeiend uit de EU Green Deal. Het is in wezen een gestandaardiseerde, digitale dataset (te ontsluiten via een QR-code, barcode of NFC-tag) die de volledige levenscyclus van een product documenteert.

Dit is geen vrijblijvende informatiefolder. Het paspoort bevat gedetailleerde, gevalideerde data over de toegepaste materialen, de samenstelling, de ecologische voetafdruk en de reparatie- en demontage-instructies. Via een systeem met gelaagde toegangsrechten worden bedrijfsgeheimen afgeschermd, terwijl specifieke technische specificaties en demontageschema's wél zichtbaar zijn voor geautoriseerde onderhoudsmonteurs en professionele recyclers.

Voor wie?

Het DPP raakt je volledige supply chain en geldt voor vrijwel ‘alle fysieke B2B- en B2C-producten’, die op de EU-markt worden gebracht. Dit heeft directe impact op:

• Fabrikanten (wereldwijd): iedereen die een product in de EU op de markt brengt, is verantwoordelijk voor het creëren en vullen van het DPP met accurate data.
• Toeleveranciers (Tier 1, 2, etc.): zij moeten op component- en materiaalniveau bewijslast (zoals certificaten van staal of kunststoffen) gestandaardiseerd aanleveren.
• Importeurs en distributeurs: zij dragen de verantwoordelijkheid dat producten zonder geldig DPP simpelweg niet verhandeld worden.
• Onderhoudspartijen en recyclers: zij gebruiken de data voor de serieuze taak om de levensduur te optimaliseren en end-of-lifeverwerking hoogwaardig uit te voeren.

De D van Dringend: de tijdlijn

De implementatie van het DPP gebeurt via een gefaseerde uitrol, maar in engineeringcycli is de toekomst eigenlijk morgen al. Vandaar de urgentie:

• 2024: de overkoepelende ESPR-wetgeving is officieel in werking getreden.
• 2026/2027 (Eerste golf): verplichte paspoorten voor o.a. batterijen, textiel, consumentenelektronica en cruciale basismaterialen, zoals ijzer, staal en aluminium.
• Rond 2030 - 2035 (Machinebouw): complexe, samengestelde B2B-installaties, zoals procesmachines, vallen in de latere fasen.

De harde realiteit: hoewel de wetgeving voor de héle machine nog even op zich laat wachten, treedt de verplichting voor de onderliggende halffabricaten (staal, aluminium, sensoren) al over enkele jaren in werking. Machinebouwers krijgen via hun toeleveranciers dus op zeer korte termijn al te maken met deze verplichte datastromen. Wachten tot 2035 is geen optie.

De S van ‘Serieus’: nu al preventief te werk gaan

Machines in de procesindustrie hebben vaak een ontwerplevensduur van 30 tot 40 jaar. De machines die vandaag getekend worden, draaien nog volop wanneer het DPP de absolute norm is.

Vooruitstrevende machinebouwers nemen dit serieus en werken daarom nu al preventief volgens de principes van het paspoort. Gedreven door strenge ATEX-certificeringen of voedselveiligheidsrichtlijnen, tonen zij op componentniveau al functiegericht aan welke materialen (zoals gecertificeerde kunststoffen) worden gebruikt. Deze ‘full material declaration’ in de ontwerpfase vormt een robuuste blauwdruk voor het toekomstige, wettelijke DPP.

Impact op maintenance en einde levensduur

Een dynamisch productpaspoort transformeert service van reactief naar proactief. Als een paspoort vastlegt hoe lang specifieke componenten al in bedrijf zijn, vormt dit een goudmijn voor preventief en predictief onderhoud.

Onderhoud en Spare Parts: ingenieurs kunnen op basis van keiharde materiaalspecificaties exact voorspellen wanneer wear and spare parts (zoals pakkingen) vervangen moeten worden.

End-of-life: aan het einde van de rit hoeft een recycler niet als een 'rechercheur' te gissen of een machine is opgebouwd uit RVS 304 of 316. Hoogwaardige metalen kunnen direct gescheiden worden gehouden van de bulkstroom.

5 praktische stappen voor de machinebouw

Hoe vertaal je deze dringende en serieuze opgave naar de engineeringpraktijk? 

1. Robuustheid als basis: circulair ontwerpen is geen trucje. Het begint bij compromisloze kwaliteit en levensduurverlenging. Een machine die tientallen jaren meegaat zonder grote revisies, is per definitie de meest duurzame keuze.
2. Dwing ketensamenwerking af: het succes van dataverzameling valt of staat bij de leveranciers. Neem leveranciers serieus, maar wees ook streng: eis nu al certificaten bij de inkoop van alles, tot bouten en moeren toe. Alleen als de hele keten meedoet, kun je de administratie automatiseren.
3. Documenteer staalsoorten en legeringen: omdat staalgelaste onderdelen relatief goed te demonteren zijn en onverenigbare staalsoorten zelden worden gecombineerd, is de materiaalscheiding goed te stroomlijnen. Leg in je 3D-modellen en ERP nu al exact vast welk type staal waar zit.
4. Optimaliseer sparepartsmanagement: adviseer klanten actief over het aanleggen van een strategische grijpvoorraad voor slijtagedelen op basis van de levensduurdata. Dit voorkomt acute problemen en ongeplande stilstand.
5. Revisie boven recycling: maak in het ontwerp een strikt onderscheid tussen pure slijtagedelen (die lastig circulair te maken zijn) en hoogwaardige componenten (zoals wisselaars). Ontwerp de laatste zo, dat ze eenvoudig te demonteren zijn en in de fabriek gereviseerd kunnen worden. Dit is serieuze circulariteit, die afval minimaliseert en nieuwe verdienmodellen opent.