Auteur: Karl D’haveloose

Voor het jaareinde las ik even het laatste nieuws over Industrie 4.0 door. Hierbij botste ik op een artikel dat startte met de vraag : “Moest Industrie 4.0 dit probleem al niet lang opgelost hebben?’. Wel, één van de problemen die tot op vandaag eerder onopgelost blijft, is het datagedreven vermijden van downtimes. Ik koppelde even verder met lectuur o.a. van Fluke waarmee ik probeer in te schatten wat downtime cijfermatig zowel op bedrijfsniveau als macromatig kost. Hieronder deel ik een aantal heldere inzichten die je straks kunt meenemen naar de boardroom.

Ongeplande machinestilstanden zijn op vandaag één van de meest disruptieve en geldverslindende risico’s, die mondiale productiebedrijven lopen. Iedere week verliezen grote spelers in de VS en Europa enorme sommen door opgelopen downtimes, die de productiviteit, winstgevendheid en weerbaarheid van de toeleverketen eroderen.

Ontwrichting is altijd een onderdeel geweest van de maakindustrie. Wat veranderd is, is de schaal, snelheid en hardnekkigheid ervan. In de afgelopen drie jaar heeft 82% van de fabrikanten ongeplande stilstand (downtime) ervaren (Forbes/Accenture, 2025). Voor 's werelds grootste ondernemingen is de impact zelfs nog groter: stilstand verslindt nu 11% van de inkomsten (Siemens, 2024).

Al die studies brengen de kosten in kaart, maar ze geven niet het volledige beeld. Stilstand is niet langer een eenmalige gebeurtenis: het is een systemische en terugkerende uitdaging geworden, die in frequentie toeneemt en traditionele betrouwbaarheidsmodellen overweldigt. De krachten achter deze verschuiving zijn duidelijk: geopolitieke volatiliteit, klimaatschokken, gefragmenteerde toeleveringsketens, stijgende arbeids- en energiekosten en een onophoudelijke technologische verandering. Elk van deze factoren is op zich al ontwrichtend. In combinatie met de structurele kwetsbaarheden van de sector botsen ze met elkaar om schokgolven door de hele onderneming te veroorzaken, die het concurrentielandschap hervormen.

We diepen uit waarom stilstand niet langer een onderhoudskwestie is, maar een strategische prioriteit. Het stelt dat alleen een collectieve veerkrachtagenda – een aanpak die systemische risico’s op grote schaal bestrijdt – stilstand kan transformeren van een onvermijdelijke kostenpost naar een beheersbaar risico.

De Polycrisis: disruptie op hoge schaal

Stilstand treedt nooit geïsoleerd op. Het manifesteert zich op het kruispunt van risico's die elkaar overlappen, versterken en door de hele bedrijfsvoering heen cascade-effecten veroorzaken. Toen fabrikanten gevraagd werd welke krachten de grootste ontwrichting in hun activiteiten zouden veroorzaken, noemden zij er niet één, maar vele.

“Ontwrichting is niet langer de uitzondering. Het is één met de operationele omgeving. De schaal en overlapping van de hedendaagse risico's betekenen dat stilstand geen onderhoudskwestie is, maar een maatstaf voor concurrentievermogen zelf”, meent Jay Hack, General Manager van eMaint, in een discours.

Downtime risico’s zitten concreet vervat in een web van een pak andere risico’s en disrupties en zijn ofwel het gevolg of de oorzaak. De pijlers van het web zijn disrupties door wetgeving, duurzaamheid, toelevering en cybersecurity. Distorties in kritische infrastructuur (energie, water en elektriciteit) en geopolitiek ( importheffingen, beperkingen en sluitingen) hebben een nog snellere impact. Hieronder volgt wat meer duiding.

Een web van disrupties

Beleid ontmoet productie

Verschuivingen in regelgevend beleid of energiebeleid (emissiedoelstellingen, koolstofbeprijzing of intrekking van subsidies) kunnen de marges voor energie-intensieve fabrikanten snel uithollen, wat kan leiden tot bezuinigingen of sluitingen.

Cybersecurity ontmoet infrastructuur

Ransomware bedreigt niet langer alleen data. Het legt logistiek, leverancierscoördinatie en planningssystemen lam, waardoor fabrieken wekenlang buiten bedrijf raken.

Klimaatsverandering ontmoet handel

Volatiliteit van de energieprijzen, extreem weer en milieuregelgeving verhogen niet alleen de kosten, maar destabiliseren ook de inkoop en beschadigen de infrastructuur.

Geopolitiek ontmoet toeleveringsketen

Conflicten, sancties en verstoringen in de scheepvaart – van de Rode Zee tot de oorlog tussen Rusland en Oekraïne – herconfigureren toeleveringsnetwerken en drijven de kosten op zonder nauwelijks enige waarschuwing.

Downtime is een stille wereldwijde belasting op de productiviteit geworden, die het concurrentievermogen uitholt en kwetsbare toeleveringsketens blootlegt. Over regio's en industrieën heen is de last wijdverbreid: 61% van de fabrikanten heeft de afgelopen 12 maanden stilstand moeten ondergaan. Volgende sectoren rapporteerden kritische downtimes in de afgelopen 12 maanden: automotive63%, life sciences 58%, voedsel&dranken  65% en olie&gas 55%.

"Of het Verenigd Koninkrijk nu tijd verliest (bleeding time), Duitsland frequentie absorbeert of de VS worstelt met consistentie, dit zijn geen geïsoleerde zwakheden. Elke regio vertoont een ander symptoom, maar de diagnose blijft dezelfde. Stilstand is een systemisch en geen lokaal probleem. Echte veerkracht zal niet voortkomen uit het dichten van lokale gaten, maar is het gevolg van de bouw van onderling verbonden, grenzeloze betrouwbaarheidssystemen."

De werkelijke kosten van ontwrichting worden niet alleen gemeten in stilstand: ze worden gemeten in gederfde inkomsten, verminderd klantvertrouwen en verzwakt concurrentievoordeel.

Worstelen met de ultieme oplossing

Voor leiders die al worstelen met een web van verstoringen dat zich uitstrekt over toeleveringsketens, systemen en markten fungeert stilstand als een risicomultiplicator, waarbij elk uur offline uitmondt in miljoenen dollars aan verliezen.

De strategie om downtime te vermijden is niet uniek, het is een combinatie van meerdere stappen die bedrijven nemen om dat risico in te dekken. Er wordt dus op meerdere knoppen gedrukt om het risico in te dekken. De meest voorkomende zijn het upgraden van de infrastructuur zelf (16 %), het upgraden van realtimemonitoring (13 %), meer reshoring (13 %), verhoging van de buffervoorraden (13 %) en predictive maintenance (12 %). Het cynische is dat dit allemaal maar pleisters op een houten been zijn als ze silomatig worden aangepakt. Er moet gestreefd worden naar een holistische aanpak, waarmee alle gaten gedicht worden.

Preventie van stilstand moet over de gehele onderneming collectief worden geïntegreerd. Downtime resilience omvat alle risico's in de toeleveringsketen, cyberverdediging, energieveiligheid, naleving van regelgeving en wendbaarheid van het personeel.

Dit vereist betrokkenheid op bestuursniveau en duurzame investeringen, maar het transformeert veerkracht van een defensieve noodzaak in een strategische troef. Deze versterkt het concurrentievermogen, beschermt de bedrijfswaarde en bouwt het klantvertrouwen op. Meer inzichten en visie delen we straks in februari 2026 met jou tijdens de Expert Classes op Indumation 2026.